Het kan zijn dat alle hulp om te blijven meedoen enook alle aanpassingen van de regels voor studieduur, studielast, toetsen, proefwerken en het eindexamen (manoeuvreren) voor de zorgleerling, ondanks voldoende niveau en motivatie, niet voldoende zijn. Wanneer hierdoor het behalen van een startkwalificatie (=diploma op mbo-2 niveau, havo, vwo) die past bij het niveau van de leerling in gevaar komt, kan de school samen met de ouders en de leerling en, waar nodig, in overleg met de leerplichtambtenaar en de onderwijsinspectie voor maatwerk zorgen. De vraag, die daarbij beantwoord moet worden, is: “Hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze leerling, zonder al te veel verlies van studiejaren, aan een vervolgopleiding kan beginnen die bij hem of haar past?”. Het is belangrijk dat het maatwerk flexibel blijft. Het is immers niet zeker dat de situatie van de leerling over een half jaar of over een of twee jaar nog steeds hetzelfde is. Het kan dan beter, maar ook slechter met hem of haar gaan.

Om het benodigde maatwerk te realiseren moet de leerling, in overleg met de ouders, eerst door de school als éxtra zorgleerling worden aangemerkt. De ouders kunnen dit ook zelf bij de school aangeven. De school moet dan, als uitwerking van het Passend Onderwijs, voor deze leerling een ontwikkelingsperspectief opstellen. Dit bestaat uit de volgende verplichte onderdelen:

  • De uitstroombestemming. In het regulier voortgezet onderwijs wordt hiermee bedoeld dat wordt aangegeven wat voor de zorgleerling het verwachte vervolgonderwijs na het voortgezet onderwijs zal zijn: middelbaar of hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs. In de onderbouwing hiervan worden ook de bevorderende een belemmerende factoren opgenomen, die voor de betreffende leerling van invloed zijn op het onderwijs. Het vaststellen van de juiste uitstroombestemming moet de school in overleg met de ouders doen. De  school beslist maar zoveel mogelijk na overeenstemming met de ouders.  
  • Het handelingsdeel. In het handelingsdeel is de extra zorg en ondersteuning beschreven die voor de zorgleerling wordt ingezet. Ook de eventuele afwijkingen van het onderwijsprogramma zijn hierin opgenomen. Het is belangrijk dat alle aanpassingen die voor de leerling nodig zijn hierin zijn verwerkt. Op dit ogenblik geldt nog dat de school hierover beslist na op overeenstemming gericht overleg met de ouders. De Tweede Kamer heeft hierover een motie aanvaard. De regering wordt gevraagd een wetsvoorstel voor te bereiden, waarin geregeld wordt dat het handelingsdeel voortaan pas door de school kan worden vastgesteld, nadat de ouders ermee hebben ingestemd. Op 1 augustus 2016 gaat deze nieuwe regeling in.